حرفی برای نگفتن

قبلاً ها یادمه دوستام رو که سرشون فقط تو کار خودشون بود و تا خرخره تو کار گیر کرده بودن رو می‌دیدم و به خودم می‌گفتم که زندگیشون چه زندگی بیخود و پوچیه که به جز کار، به هیچ فعالیت دیگه‌ای ندارن و تبدیل شدن به یه ماشین پول سازی که از صبح کله سحر تا بوق سگ، که ساعت کار از ورودی می‌گیره و ضرب در یه مقدار ثابت در خروجی که همون درآمد ساعتیه می‌کنه و خروجی پول، پول و پول می‌ده بیرون!! اونم پولی که هیچ وقت کفاف خواسته‌های حداقلی آدم رو نمی‌ده و آدم می‌بینه که روز به روز از زندگی عقب و عقب‌تر می‌افته!!

این روزها من این جوری برنامه‌ریزی شدم: صبح ساعت 5:30 از خواب بیدار می‌شم و 5:50 راه می‌افتم، ساعت 8 می‌رسم سر کار اول (که همون خدمت مقدس سربازی باشه) تا ساعت 3:45 دقیقه که اون وقت از دانشگاه می‌زنم بیرون به سوی کار دوم که حدود ساعت 4:15 می‌رسم اونجا تا نزدیک ساعت 8:45 که از اونجا می‌زنم بیرون و حدود ساعت 10:00 می‌رسم خونه و ساعت 11:30 هم می‌خوابم (البته بجز امشب). البته پنجشنبه‌ها برنامم یه کم فرق می‌کنه و شب زودتر میرسم خونه چون دانشگاه نباید برم و حدود 8 میرسم خونه! همون یک ساعتی هم که در روز خونه هستم بعلاوه جمعه‌ها باید زبان بخونم برای TOEFL و روی تز کارشناسی ارشد یه بنده خدایی که احتمالاً وضعش از من بهتره کار کنم تا حداقل بتونم روزی 7 هزار و پانصد تومانی که به همراه سولماز تقدیم می‌کنیم به راننده‌گان محترم تاکسی، در بیارم.

 به به، به به، این وسط شما پیدا کنین چرا من و امثال من دنبال مثلاً آزادی بیان نیستیم یا حوصله نداریم برای بهتر شدن اوضاع مملکت از خودمون مایه بگذاریم. تازه من وضعم از متوسط وضع ملت خیلی بهتره و تکلیف بقیه دیگه مشخصه! (راستی برای نوشتن این متن من تقریباً 5000 تومن ضرر کردم و به شما هم کلی برای خوندن این نوشته ضرر مالی زدم و نگذاشتم برین به کارتون برسین و "پول" در بیارین. پس با عرض پوزش از شما خواننده محترم، نتیجه‌گیری رو به عهده خودتون می‌گذارم و می‌رم که بخوابم تا ورشکست نشدم!!!!)

با گذشت حدود یک سال و نیم از فعالیت کمپین یک میلیون امضاء و بررسی عملکرد آن در حوزه زنان، درمی‌یابیم که این کمپین با وجود فشار‌های وارد شده از حاکمیتی که کوچکترین حرکت مدنی را برنمی‌تابد، تا کنون توانسته دستاورد‌های نسبتاً خوبی در عمومی کردن خواسته‌های خود در سطح جامعه و دستگاه حاکمه داشته باشد. داشتن اهداف و خواسته‌های مشخص و روش شفاف جهت دستیابی به آنها از خصوصیات بارز کمپین یک میلیون امضاء است ولی نداشتن ایدئولوژی مشخص و عدم تعلق به گروه یا دسته خاص باعث شده که این جنبش اجتماعی از ابعاد و زوایای گوناگون مورد بررسی و انتقاد گروه‌های متفاوت فکری قرار بگیرد و هر شخصی با توجه به برداشتی که از ماهیت و کارکرد کمپین در ذهن دارد به بررسی آن بپردازد که این امر به توصیفات متفاوت و گاهاً متناقضی از کمپین منجر شده است. یکی کمپین را حرکتی سیاسی رادیکالی توصیف می‌کند که الهام بخش سایر جنبش‌های اجتماعی است و دیگری آن را به علت دوری از سیاست‌ورزی و موضع‌گیری رادیکال در قبال مسائل جامعه، حرکتی سطحی و محافظه‌کارانه قلمداد می‌کند. از طرفی به عنوان نماینده تنها عده معدودی از زنان طبقه مرفه جامعه معرفی می‌شود و از طرف دیگر متهم به دست‌یازی به حاکمیت برای دستیابی به خواسته‌های سطحی و محدود خود می‌شود.

شاید یکی از علت‌های این برداشت چند وجهی از ماهیت کمپین، ناشی از همین نداشتن ایدئولوژی و مرزبندی با طرز فکر‌های مختلف و حضور در قشر‌های متنوع با گرایش‌های فکری بعضاً متضاد باشد که موجب شده است که هر کسی در جنبش زنان، به دنبال جنبش آرمانی و مورد نظر خود باشد و از این جایگاه به نقد و ارزیابی آن مبادرت ورزد ولی نباید فراموش کرد که یکی از علت‌هایی که توانسته همین دستاورد‌های محدود را برای کمپین یک میلیون امضاء به ارمغان بیاورد همین خواسته محور بودن و نپرداختن به جزئیات روش‌های دستیابی به این خواسته‌ها بوده و به این ترتیب است که هر کسی با روش و مرام خود سعی در محقق کردن خواسته‌های کمپین دارد. یکی آش نذری می‌پزد و دیگری از منظر سوسیالیسم به موضوع می‌نگرد. همین چند رنگی و متنوع بودن کمیپن است که باعث شده که اعتبار آن روز به روز بیشتر از گذشته شود و حاکمیت نتوانسته تا کنون به طور مستقیم کمر به حذف این جنبش اجتماعی ببندد. البته فشار‌های کنونی که از طرف نهاد‌های اطلاعاتی بر بدنه کمپین وارد می‌شود را نباید در کندتر شدن روند حرکت رو به رشد این جنبش نادیده انگاشت ولی نباید فراموش کرد که کمپین یک حرکت اجتماعی است که خواست آن صرفاً دستیابی به برابری حقوقی زنان و مردان در جامعه است و روش مشخص دست‌یابی به آن، جمع‌آوری یک میلیون امضاء به عنوان نمادی از جامعه برابری خواه و در کنار آن گسترش آگاهی در بین اقشار مختلف جامعه از طریق گفتگوی چهره به چهره است.

شاید بار همین خواسته به خودی خود و به اندازه کافی بر دوش این جنبش سنگینی می‌کند و با توجه به برخورد امنیتی با کنشگران آن، جمع‌آوری امضاء روز به روز مشکل‌تر می‌شود و دیگر نیازی نیست که بار اصلاح کل جامعه و رسیدن به مطالبات انبوه دست‌نیافته را بر روی دوش این جنبش نهاد. به عنوان مثال می‌توان حرکت‌های اعتراض‌آمیز اجتماعی در مورد مسائل محیط زیستی را نام برد که همه، آن را با وجود خواسته‌های محدود خود (مثلاً عدم قطع درختان یا ریختن فاضلاب کارخانه‌جات به داخل رودخانه‌ها) تحسین می‌کنند و کسی از آنها توقع ندارد که مثلاً در مورد انتخابات هم اظهار نظر کنند یا آنها را در صورت مذاکره با دولت یا فشار به مجلس در جهت نیل به این خواسته‌ها مواخذه کند. با وجود این در مورد مساله زنان برخورد دوگانه‌ای صورت می‌گیرد و همگان با وجود درگیر بودن حداقل نیمی از جامعه با مسائل و عوارض آن، به دلیل عدم موضع‌گیری سیاسی، انگ سطحی بودن و محافظه‌کارانه بودن به آن می‌زنند. البته نباید نادیده انگاشت که زمینه فعالیت بسیاری از کنشگران کمپین یک میلیون امضاء، صرفاً محدود به فعالیت در کمپین نیست ولی این گروه هیچ‌گاه کمپین را وسیله‌ای برای دستیابی به اهداف خاص مورد نظر خود قرار نمی‌دهند و بیش از این بر بار و هزینه دستیابی به مطالبات زنان نمی‌افزایند و قطعاً همین نگرش است که تا کنون موجب شده است که با وجود نگرش‌های گوناگون، کمپین از هم گسسته نشود و به راه خود در جهت نیل به اهداف حق طلبانه‌اش ادامه دهد.

امید است که با گذشت یک سال و نیم از فعالیت کمپین یک میلیون امضاء، اهداف و نیت کنشگران این جنبش بر همگان روشن شده باشد و جامعه روشنفکری با در نظر گرفتن اهداف و چهارچوب‌های مشخص و خواسته محور این جنبش، در جهت هر چه فراگیرتر شدن و موثرتر بودن در دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده این جنبش نسبتاً نو پا، به نقد آن بپردازد.

با توجه به گذشت نزدیک به یک سال و نیم از آغاز کمپین یک میلیون امضا که برای بدست آوردن حداقل حقوق قانونی زنان آغاز شده است، این حرکت عکس العمل‌های گوناگونی را در سطح حامعه برانگیخته است و توانسته تعداد نسبتا قابل توجهی از فعالین مدنی و طرفداران حقوق بشر را دور هم جمع کند. شاید مشابه چنین حرکت‌هایی در تاریخ این مرز و بوم کم نباشد ولی به نظر بنده چیزی که کمپین را از حرکت‌های مشابه منفک می‌کند ساختار و قالب فراگیر آن است که بدون دیکته کردن هر گونه ایدئولوژی و چهارچوب‌های اجتماعی، همه کسانیکه از درد نابرابری در رنجند را صرفاً حول یک بیانیه گرد هم میاورد و با خود همراه می‌کند. شاید همین عدم مرزبندی و برخورد گزینشی سبب شده تا خیلی‌ها کمپین را مبارزه‌ای دولتی و در قالب نظام پندارند و پسوند "حکومتی" را که مدتی است به دنباله کلمه اصلاح طلبان همراه شده (خصوصاً بعد از انتخابات مجلس هفتم) به دنبال کمپین هم بیاورند!

شاید نکته دیگری که کمپین را از سایر حرکت‌های مشابه متمایز می‌کند، داشتن هدف مشخص و خواسته حداقلی است که با تمامی موانع سر راهش برای تحقق آنها همچنان پافشاری می‌کند. خواسته‌هایی که بسیاری معتقدند بعلت تضاد با باور‌های شرعی، دست‌یافتنی نیستند و بسیاری دیگر اهداف کمپین را به قدری ناچیز می‌انگارند که دستیابی به آنها را بی‌ارزش و بدون فایده قلمداد می‌کنند و عده‌ای هم پا از این فراتر گذارده و کمپین را صرفاً به عنوان سوپاپ اطمینان حکومت برای خالی شدن پتانسیل توده مردم (همانند حرکت اصلاح طلبان) در نظر می‌گیرند.

نقطه قوت و شاید متمایز دیگر کمپین، کنش و ارتباط متقابل آن به صورت چهره به چهره با جامعه پیرامونش است. آگاهی دادن به اقشار گوناگونی که سالهاست بجز اخبار دورغ و متناقض رسانه‌های عمومی نشنیده‌اند و بجز تبلیغات کوتاه مدت انتخاباتی، یا شورش‌های سرکوب شده دانشجویی، کنش و حرکت آزادی‌خواهانه‌ای در تار و پود اجتماع ندیده‌اند و در لاک نا‌امیدی و انزوا سرفربرده‌اند و با ترس و دلهره، سرنوشت محتومی که حاکمیت برایشان رغم زده است را انتظار می‌کشند.همان توده‌ای که در زمان انتخابات از آنها به عنوان اکثریت خاموش یاد می‌شود.

در کنار برقراری ارتباط با بدنه جامعه، کمپین کنشگرانی تربیت می‌کند که به پای سخن مردم می‌نشینند و شرایط فرهنگی جامعه  را با پوست و گوشت خود درک می‌کنند و در کنار هم و با هم بودن را در راستای هدفی مشترک را تجربه می‌کنند. کسانیکه شاید تنها اشتراکشان حس برابری‌خواهی و عدالت طلبیشان باشد و از نظر عقیدتی و دیدگاه سیاسی بسیار از هم دور باشند! شاید این جمع را بتوان بزرگترین سرمایه و دستاورد کمپین دانست. در عین حال همین تمایز فکری تا کنون تنش‌های بسیاری را بر بدنه کمپین وارد آورده ولی خوشبختانه هنوز نتوانسته این جمع را پراکنده کند و حتی در حاشیه جلسات کمپین، زمینه گفتگو و بحث‌های فکری را میان اندیشه‌های مختلف، فراهم آورده است.

هر چند ممکن است کمپین حرکتی سطحی برای دستیابی به حقوق حداقلی زنان دردمند جامعه تلقی شود و یا در دید بسیاری از مردم، بزرگترین مشکل امروز زنان و مردان ما مربوط به مسائل مالی و بیکاری و اختلاف طبقاطی روزافزون باشد تا اموری مانند برابری دیه یا محدود ساختن تعدد زوجات ولی باز هم نباید از کنار چنین حرکت‌هایی بی‌تفاوت گذشت و دستاورد‌های آنها را به کل نادیده انگاشت. شاید در کمترین حالت بتوان کمپین را تمرینی دانست برای خواسته‌های بعدی. برای فعال ساختن افراد آزادیخواهی که تا کنون جمعی آنها را درون خود نپذیرفته. تمرین این موضوع که به همدیگر به چشم دشمن یا رقیب نگاه نکنیم و به عقاید هم احترام بگذاریم و به اشتراکاتمان جهت دستیابی به هدف‌های بلند مدت و کوتاه مدت، اکتفا کنیم.

البته بسیاری از نقد‌ها را هم باید بر کمپین وارد دانست و به جای انکار آنها باید درصدد رفع آنها بر آمد مانند کوتاه آمدن نسبی بسیاری از فعالین از آرمان‌های اولیه در اثر افزایش هزینه‌ها مانند تفکیک جنسیتی کمپین در بسیاری از شهر‌ها که شاید بجز فشارهای وارد از خارج نتوان توجیه موجهی برای آن آورد زیرا به نظر بنده، بسیاری از مشکلات خانوادگی امروز جامعه ما، به سبب همین تفکیک جنسیتی در طول سالهای کودکی و بزرگسالیست و با تفکیک جنسیتی در کمپین، تا حدود زیادی جنبه فرهنگی این حرکت کمرنگ خواهد شد. یکی دیگر از این موارد تعصب بیش از حد در مورد حقانیت اهداف و عملکرد کمپین است که جلوی نقد سازنده و اصلاح کاستی‌ها را خواهد گرفت و حرکت را به افراط یا تفریط خواهد کشاند مانند متمایز و جدا دانستن جنبش زنان از سایر جنبش‌های آزادی‌خواهانه مانند جنبش کارگران و دانشجویان توسط خانم احمدی خراسانی. به نظر نگارنده باید برای کمپین نباید جایگاهی ممتاز و برتر از سایر  حرکت‌های مردمی در نظر گرفت و در کنار آن هم نباید بدون توجه به دستاورد‌های آن، از کنارش گذشت یا آن را ناچیز شمرد. به نظر بنده حداقل دستاورد کمپین، تمرینی است برای رسیدن به فردایی بهتر.

امروز مقدار متنابهی سورپیز شدم! احساسی داشتم که مدتها بود ذهنم رو به خودش مشغول کرده بود، احساس تنهایی و جدایی از محیطی که برای ساختنش کلی انرژی صرف کرده بودم و بهش وابسته شده بودم. به شرکت و به همکارانم، به دوستان جدیدم در کمپین که تازه داشت رابطمون جوونه می‌زد، این تصور که باید همه زندگیم رو ول کنم برم تو کوه و بیابون تفنگ دستم بگیرم، رژه برم  و چرت و پرت بگم و فراموش بشم آزارم می‌داد ولی امروز، روز جالبی برای من بود. بعد از ظهر که با سولماز قرار بود بریم چشم پزشکی که گفته بود مطبش روبروی پارک ساعیه. بعد که رسیدم به پارک مدتی صبر کردم تا سولمازم بیاد سر قرار. وقتی اومد با هم پیاده رفتیم تا در اصلی پارک که دیدم همکارام دم در پارک جمع شدم و منتظر من هستن! بعد فهمیدم که سولماز خالی بسته و مطبی در کار نیست و همه دوستانم جمع شدن تا یه مهمونیه خداحافظی برام بگیرن! مدتها مات و مبهوت مونده بودم و داشتم نگاهشون می‌کردم! شاید حتی خوشون هم ندودنن که چقدر با این کارشون خوشحال و امیدوارم کردن به زندگی و به شروع دوباره. اشک تو چشمام جمع شده بود ولی سعی کردم خودم رو به حالت طبیعی نشون بدم. تصمیم گرفتم از این به بعد بیشتر به فکر اطرافیانم باشم و بهشون انرژی بدم چون تا حالا واقعا نمی‌دونستم که می‌تونم اینقدر در روحیه دیگران تاثیر بگذارم (کاری دوستانم در مورد من کردن) ولی با خاطره‌ای که امشب دوستانم برای همیشه برام به یادگار گذاشتن، احساس مسئولیت بیشتری در مورد اطرافیانم می‌کنم و امیدوارم که روزی برسه که لیاقت این توجهشون رو پیدا کنم.

یه خاطره جالب دیگه موقع رفتن بود که وقتی از هم جدا شدیم، من و سولماز به سمت ایستگاه تاکسی‌ها در میدان ونک می‌رفتیم که یه آقایی به ما هشدار داد که مسیرمون رو عوض کنیم چون جلوتر ماموران گشت ارشاد ممکنه برامون مزاحمت ایجاد کنن! این بر خوردم خیلی در من اثر گذاشت و کلی بهم انرژی داد برای راهی که در پیش دارم و اینکه کم نیستن مردمی که لیاقت هزینه دادن رو داشته باشن و یه جورایی احساس کردم که تو این مبارزه تنها نیستم.

 با گذشت بیش از یکسال، کمپین یک میلیون امضا توانسته افراد زیادی از انواع تفکرهای مختلف را در کنار هم و حول بهبود وضعیت زندگی زنان (و به تبع آن مردان) جمع کند. انسان‌های آزادی خواهی که حول محور برابری و به نحوی دموکراسی در پایه ترین نهاد اجتماع یعنی خانواده دور هم جمع شده‌اند و روز به روز هم بر تعدادشان افزوده می‌شود. کسانی که با برگه‌ای در دست، هر روز به درد دل و پیشنهادات مردمی گوش فرا می‌دهند که دستشان از همه جا کوتاه و دلهایشان نا‌امید شده. مردمی که با حیرت و شگفتی به پیامبرانی می‌نگرند که نوید صبحی روشن‌تر را برایشان به ارمغان می‌‌آورند. شاید از یکسو موفقیت کمپین را نتوان و نباید تنها از دیدگاه تغییر یکسری قوانین نابرابر، مورد ازریابی قرار داد و همین ایجاد فضای بحث و حق خواهی در سکوت قبرستانی این جامعه دردمند و خاموش، خود دستاوردی بس بزرگ باشد و در کنار آن آموزش و رشد کنشگرانی که با هر چند با عقاید مختلف مذهبی، سکولار یا لائیک، چپ یا لیبرال و ... که در کنار هم جمع شده‌اند و حداقل حقوق انسانی خود و عزیزانشان را طلب می‌کنند.

کمپین سر ندارد که بتوان آن را سربرید! شاید جزء معدود گرو‌ه‌هایی باشد که کسی صاحب آن نیست و به صورت هرمی و بر اساس مقام و مرتبه شکل نگرفته! هر کس به اندازه تلاش و فعالیتی که در کمپین انجام می‌دهد برای کمپین عزیز است. یکی تند می‌رود و یکی آهسته، یکی مطالعه می‌کند و دیگری امضا جمع می‌کند! کمپین گمشده همه کسانی است که تا کنون فرصت نداشته‌اند در شرایط محدود و بسته جامعه ما، رشد کنند و همفکران خود را بجویند!

شاید همین پتانسیل عظیم کمپین برای تغییر وضعیت جامعه باشد که سیستم حاکمیت را چنین هراسان کرده که می‌خواهد با به اصطلاح زهر چشم گرفتن از چند نفر، بقیه را پراکنده کند ولی این فشار‌ها نه تنها باعث محدودتر شدن کمپین نشده، بلکه آن را رادیکال‌تر کرده چون با بالاتر رفتن هزینه‌ها، تا حدی بر جدیت کار افزوده شده و افرادی که به جریان کمپین اضافه می‌شوند انگیزه قوی‌تر دارند. شاید آخرین و مهمترین خصوصیت کمپین انعطاف پذیری و خاصیت متغییر آن است که در کنش با جامعه، شکل می‌دهد و شکل می‌پذیرد و نقشی از تک‌تک کمپینی‌ها بر بدن خود برجای می‌گذارد و سهم من از کمپین، همان سهم کمپین است از من.